Eetstoornissen · uitleg en hulp

Orthorexia nervosa

Gezond willen eten is natuurlijk prima. Maar soms slaat het door. Dan wordt 'gezond' of 'puur' eten een obsessie die je leven gaat beheersen. Dat noemen we orthorexia nervosa. Het woord komt uit het Grieks: 'orthos' betekent juist of correct, 'orexis' betekent eetlust.

Wanneer gezond eten ongezond wordt

De term werd in 1997 bedacht door de Amerikaanse arts Steven Bratman. Later schreef hij er samen met David Knight een boek over.

Officiële diagnose?

Orthorexia is (nog) geen officiële diagnose. Het staat niet in de DSM-5-TR en niet in de ICD-11. In 2022 hebben tientallen internationale experts wel samen voorlopige criteria opgesteld, zodat er beter onderzoek kan worden gedaan. Dat het geen officiële diagnose is, betekent niet dat het niet ernstig is. Je klachten zijn echt, en je verdient hulp.

Hoe ziet orthorexia eruit?

Het begint vaak geleidelijk. Je schrapt wat producten, je regels worden strenger, en uiteindelijk blijft er maar weinig over wat je 'goed' of 'veilig' vindt. Je denkt veel na over wat je eet, hoeveel en wanneer. Wat 'gezond genoeg' is, schuift steeds verder op.

Bij orthorexia draait het in de eerste plaats niet om afvallen of om je lichaamsvorm, zoals bij anorexia. Het draait om het gevoel 'gezond' of 'puur' te zijn. Het gaat meer om de kwaliteit van eten dan om de hoeveelheid. Toch kan de hoeveelheid ook kleiner worden.

Signalen

  • Je denkt meerdere uren per dag na over hoe je zo gezond mogelijk kunt eten.
  • Je kiest eten op voedingswaarde, niet meer op wat je lekker vindt.
  • Je voelt je erg schuldig als je iets 'ongezonds' hebt gegeten.
  • Je zelfwaardering hangt sterk af van hoe goed het je lukt om 'gezond' te eten.
  • Het lukt je niet goed om mee te eten bij verjaardagen of etentjes.
  • Je past je dagelijkse activiteiten aan om maar zo gezond mogelijk te eten.

Gevolgen

Lichamelijk

Strenge regels kunnen leiden tot een eenzijdig eetpatroon. Daardoor kun je tekorten krijgen aan voedingsstoffen. Soms leidt dit tot ondergewicht en lichamelijke klachten die lijken op die bij anorexia.

Psychisch en sociaal

Vaak is de grootste last de obsessie zelf. Je bent constant aan het afwegen wat mag en wat niet. Dat kost veel energie. Hoe langer het duurt, hoe angstiger en strenger je vaak wordt.

Omdat anderen anders eten, sta je steeds meer alleen. Je slaat sociale gelegenheden over. Soms ga je onbewust neerkijken op mensen die 'zomaar' eten, wat de afstand nog groter maakt. Je blijft geloven dat alles goed komt als het je maar lukt om 'gezond genoeg' te eten.

Eetstoornis, dwang of leefstijl?

Er is discussie over wat orthorexia precies is:

  • Het heeft veel overeenkomsten met anorexia nervosa. Veel mensen met orthorexia worden uiteindelijk ook voor anorexia behandeld.
  • Er zijn ook overeenkomsten met een dwangstoornis, door de vaste regels en de angst als je die niet volgt.
  • Het komt vaak voor samen met een andere eetstoornis.

Wat het verschil maakt met een gezonde leefstijl: bij orthorexia nemen de regels je leven over, geven ze angst en schuld, en beperken ze je in je dagelijks leven.

Hoe vaak komt het voor?

Dat is nog niet goed bekend. Omdat er geen officiële criteria zijn en de gebruikte vragenlijsten niet goed onderscheiden, lopen de cijfers in onderzoek sterk uiteen. Wel lijkt het vaker voor te komen bij mensen die erg bezig zijn met sport, fitness of lichaamssamenstelling.

Behandeling en hulp

Omdat orthorexia veel lijkt op anorexia, is de behandeling vaak vergelijkbaar. Bijvoorbeeld cognitieve gedragstherapie, waarbij je stap voor stap leert je regels los te laten, en begeleiding door een diëtist die gespecialiseerd is in eetstoornissen. Welke behandeling past, hangt af van jouw klachten en hoe lang ze al spelen.

Wat kun je zelf doen?

  • Praat erover met iemand die je vertrouwt.
  • Maak een afspraak met je huisarts. Die kan je doorverwijzen.
  • Blijf er niet alleen mee rondlopen. Ook lotgenotencontact, bijvoorbeeld via WEET of Proud2Bme, kan steun geven.

Bij ISA Power bieden we geen reguliere eetstoornisbehandeling zoals de GGZ. Wel bieden we specialistische begeleiding als aanvulling op bestaande zorg. Neem gerust contact op via support@isapower.nl of bel +31 (0)85 060 1660.

Herken je jezelf hierin?

Je hoeft dit niet alleen te doen. Onze coaches weten uit eigen ervaring hoe het voelt. ISA Power biedt geen reguliere eetstoornisbehandeling zoals de GGZ, maar specialistische begeleiding als aanvulling op bestaande zorg. Vaak zonder wachtlijst.

Bronnen (7)

Laatst gecontroleerd: november 2026. Deze informatie vervangt geen medisch advies. Twijfel je over je gezondheid? Neem contact op met je huisarts.