Eetstoornissen · uitleg en hulp
Anorexia nervosa
Anorexia nervosa is een ernstige eetstoornis. Je bent heel bang om aan te komen en je eet minder dan je lichaam nodig heeft. Je gedachten draaien steeds meer om eten, gewicht en je lichaam. Ook als je al te weinig weegt, kun je jezelf nog te dik vinden of voelen.
"Maar je bent toch helemaal niet dik?"
Vaak begint het klein. Je laat bepaalde producten weg, je porties worden kleiner en je regels worden strenger. Signalen van honger en verzadiging worden steeds vaker genegeerd of weggedrukt. Afvallen kan voelen als een dwang die steeds meer ruimte inneemt. Daarom is het zo belangrijk om op tijd hulp te zoeken. Herstel is mogelijk.
Hoe merk je het in het dagelijks leven?
Als je anorexia hebt, ben je bijna de hele dag bezig met eten en 'niet eten'. Je eet bijvoorbeeld op vaste tijden, op ongewone plekken of het liefst alleen. In het begin is het gewichtsverlies vaak nog niet goed te zien. Veranderingen in je gedrag en stemming vallen meestal eerder op.
- Je trekt je terug uit sociale situaties.
- Je vermijdt uit eten gaan of samen eten, uit angst de controle te verliezen.
- Je bent veel bezig met wegen, tellen of bewegen.
- Steeds meer gebeurt in het geheim.
Waarom de omgeving het vaak niet begrijpt
Je omgeving ziet dat je dun bent en begrijpt niet waarom jij jezelf te dik vindt. Ouders, een partner of vrienden willen graag dat je meer eet. Dat leidt vaak tot spanning en ruzie. Veel mensen met anorexia voelen zich daardoor onbegrepen en eenzaam. Die eenzaamheid kan de eetstoornis weer sterker maken. Zeker in de tienerjaren, als vriendschappen en relaties zo belangrijk zijn, heeft dat veel invloed op je ontwikkeling.
Belangrijk om te weten: veel mensen met anorexia zien zelf niet hoe ernstig het is. Dat is geen onwil, het hoort bij de ziekte.
Wat het met je gevoel doet
In het begin kan weinig eten een gevoel van controle, kracht of trots geven. Na verloop van tijd slaat dat vaak om. Je emoties worden vlakker, je hebt minder zin in leuke dingen (en in intimiteit), en je kunt je somber, leeg of angstig voelen. Concentreren en keuzes maken wordt moeilijker, omdat je hersenen te weinig energie krijgen.
Veel (niet alle) mensen met anorexia leggen zichzelf hoge eisen op, op school, op het werk of in hun prestaties. Ze zijn bang om te falen of afgewezen te worden en voelen zich diep vanbinnen vaak niet goed genoeg. Dat maakt kwetsbaar voor een laag zelfbeeld.
Soms ontstaan er gedachten om niet meer te willen leven. Heb je zulke gedachten? Praat erover en zoek direct hulp: bel 113 of gratis 0800-0113, of chat via 113.nl. Dat kan dag en nacht.
Anorexia met eetbuien of compenseren
Bij een deel van de mensen met anorexia komen naast weinig eten ook eetbuien voor. Die eetbuien zijn soms klein in hoeveelheid, maar voelen wel als controleverlies. Daarna wordt er gecompenseerd, bijvoorbeeld door overgeven, laxeermiddelen of veel bewegen. Dit heet het eetbuien/purgerende type. Ook een wisselende stemming, zelfbeschadiging of het gebruik van alcohol of drugs kunnen voorkomen.
Lichamelijke gevolgen
Anorexia raakt je hele lichaam. Mogelijke klachten zijn:
- het snel koud hebben, bleek zien
- duizeligheid of flauwvallen, een lage bloeddruk of trage hartslag
- hartritmestoornissen of hartkloppingen
- stoppen van de menstruatie en verminderde vruchtbaarheid
- haaruitval, droge huid, brekende nagels en problemen met het gebit
- donzige beharing op rug, buik en armen
- snel blauwe plekken
- moeheid, slecht slapen en uitputting
- verstopping en andere maag- en darmklachten
- een tragere stofwisseling en verlaagde schildklierwaarden
- bloedarmoede
- broze botten (botontkalking, osteoporose)
- bij kinderen en jongeren: groeiachterstand
Anorexia is de eetstoornis met het hoogste risico op overlijden. Dat risico is ongeveer vijf keer hoger dan bij leeftijdsgenoten zonder eetstoornis. Dat komt door lichamelijke complicaties en ook door zelfdoding. Dit is geen reden voor paniek, wel een reden om hulp serieus te nemen. Hoe eerder je hulp krijgt, hoe groter de kans op herstel.
Hoe vaak komt anorexia voor?
Anorexia komt het meest voor bij meisjes en jonge vrouwen, maar ook jongens, mannen en mensen op latere leeftijd kunnen het krijgen. Onderzoek schat dat tot ongeveer 4 op de 100 vrouwen en 3 op de 1000 mannen ooit in hun leven anorexia krijgen. Bij kinderen jonger dan 15 jaar wordt anorexia de laatste decennia vaker vastgesteld.
Diagnostische criteria volgens de DSM-5-TR
Een diagnose wordt altijd gesteld door een arts, psycholoog of psychiater. De DSM-5-TR (2022) beschrijft anorexia nervosa zo:
- A. Te weinig energie-inname. Je eet minder dan je lichaam nodig heeft. Daardoor heb je een duidelijk te laag gewicht voor je leeftijd, geslacht, ontwikkeling en lichamelijke gezondheid.
- B. Angst om aan te komen. Je bent intens bang om aan te komen of dik te worden. Of je doet steeds dingen die gewichtstoename tegengaan, ook als je al een te laag gewicht hebt.
- C. Verstoorde lichaamsbeleving. Je ervaart je gewicht of figuur anders dan het is, je gewicht en figuur bepalen te veel hoe je over jezelf denkt, of je ziet (steeds) niet hoe ernstig je lage gewicht is.
De DSM-5-TR onderscheidt twee typen, gekeken naar de afgelopen drie maanden:
- Restrictieve type: gewichtsverlies vooral door weinig eten, vasten en/of veel bewegen.
- Eetbuien/purgerende type: er zijn eetbuien en/of compensatiegedrag zoals overgeven, laxeermiddelen, plaspillen of klysma's.
Daarnaast geeft de behandelaar aan hoe ernstig de anorexia op dit moment is. In de internationale ziekteclassificatie van de WHO (ICD-11) wordt anorexia nervosa op een vergelijkbare manier beschreven.
Herken je jezelf, maar niet in alles?
Anorexia kent veel vormen. Misschien herken je je in een deel van deze tekst, maar niet in alles. Ook dan verdien je hulp. Bijvoorbeeld als je:
- heel streng bent met eten, of alles controleert en telt
- smoesjes bedenkt om maaltijden over te slaan
- blijft sporten om af te vallen, ondanks uitputting of blessures
- heel bang bent om aan te komen, ook bij een gezond gewicht
Je kunt ook alle kenmerken van anorexia hebben zonder (duidelijk) ondergewicht. Dat heet atypische anorexia. Het is net zo serieus en kan net zo goed lichamelijke schade geven. Hoe eerder een eetprobleem wordt herkend, hoe groter de kans op herstel.
Behandeling en herstel
Er zijn goede behandelingen. In Nederland is de Zorgstandaard Eetstoornissen (herzien in 2025) de basis. Belangrijke uitgangspunten zijn:
- Ambulant is eerste keus. Je woont gewoon thuis en gaat naar afspraken. Een opname is alleen nodig als je lichaam in gevaar is of als ambulante hulp niet genoeg helpt.
- Samen beslissen. Jij (en bij jongeren ook je ouders) beslist mee over je behandelplan.
Welke behandeling past, hangt af van je leeftijd en situatie:
- Kinderen en jongeren: eerste keus is eetstoornisgerichte gezinsbehandeling. Ouders krijgen daarin een actieve rol bij het herstel van eten en gewicht.
- Volwassenen: bijvoorbeeld cognitieve gedragstherapie voor eetstoornissen (CGT-E), MANTRA of specialist supportive clinical management (SSCM).
- Medische controle: door huisarts, kinderarts of internist, vooral bij laag gewicht of lichamelijke klachten.
- Begeleiding door een diëtist die gespecialiseerd is in eetstoornissen.
- Aanvullend: vaktherapie zoals psychomotorische therapie, lotgenotencontact en ervaringsdeskundigheid. Speelt er trauma? Dan kan traumabehandeling een onderdeel zijn.
Herstel kost tijd, maar het is echt mogelijk. In een groot onderzoek waarin vrouwen 22 jaar werden gevolgd, was ongeveer twee derde van de vrouwen met anorexia hersteld. De helft van wie na negen jaar nog niet hersteld was, herstelde daarna alsnog. Het is dus nooit te laat.
Hulp en ISA Power
Misschien wil je wel hulp, maar ook weer niet. Dat is heel begrijpelijk. Toch verandert er niets als je niets doet. Een goede eerste stap is een afspraak bij je huisarts. Die kan je onderzoeken en doorverwijzen naar gespecialiseerde zorg.
Bij ISA Power bieden we geen reguliere eetstoornisbehandeling zoals de GGZ. Wel bieden we specialistische begeleiding als aanvulling op bestaande zorg, door coaches met ervaringsdeskundigheid. Wil je praten over wat je herkent, of zoek je steun naast je behandeling? Neem gerust contact met ons op via support@isapower.nl of bel +31 (0)85 060 1660.
Denk je aan zelfdoding? Bel 113 of gratis 0800-0113, of chat via 113.nl. Bij direct gevaar bel je 112.
Herken je jezelf hierin?
Je hoeft dit niet alleen te doen. Onze coaches weten uit eigen ervaring hoe het voelt. ISA Power biedt geen reguliere eetstoornisbehandeling zoals de GGZ, maar specialistische begeleiding als aanvulling op bestaande zorg. Vaak zonder wachtlijst.
Lees ook over
Bronnen (11)
- American Psychiatric Association (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition, Text Revision (DSM-5-TR). https://www.psychiatry.org/psychiatrists/practice/dsm
- World Health Organization (2025). ICD-11 for Mortality and Morbidity Statistics. https://icd.who.int/browse/2025-01/mms/en
- Akwa GGZ (2025). Zorgstandaard Eetstoornissen (herziene versie). https://www.ggzstandaarden.nl/zorgstandaarden/eetstoornissen. Samenvatting: Nederlands Jeugdinstituut, https://www.nji.nl/databanken/richtlijnen/zorgstandaard-eetstoornissen
- NHG / Thuisarts.nl (geraadpleegd 2026). Ik heb anorexia. https://www.thuisarts.nl/anorexia/ik-heb-anorexia
- NICE (2017, bijgewerkt 2020). Eating disorders: recognition and treatment (NG69). https://www.nice.org.uk/guidance/ng69/chapter/Recommendations
- van Eeden, A.E., van Hoeken, D., & Hoek, H.W. (2021). Incidence, prevalence and mortality of anorexia nervosa and bulimia nervosa. Current Opinion in Psychiatry, 34(6), 515-524. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34419970/
- Arcelus, J., e.a. (2011). Mortality rates in patients with anorexia nervosa and other eating disorders. A meta-analysis of 36 studies. Archives of General Psychiatry, 68(7), 724-731. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21727255/
- Eddy, K.T., e.a. (2017). Recovery from anorexia nervosa and bulimia nervosa at 22-year follow-up. Journal of Clinical Psychiatry, 78(2), 184-189. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28002660/
- Treasure, J., Duarte, T.A., & Schmidt, U. (2020). Eating disorders. The Lancet, 395(10227), 899-911. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32171414/
- Proud2Bme (geraadpleegd 2026). OSFED (hiervoor NAO). https://www.proud2bme.nl/andere-eetstoornissen/osfed-hiervoor-nao/
- 113 Zelfmoordpreventie. https://www.113.nl
Laatst gecontroleerd: november 2026. Deze informatie vervangt geen medisch advies. Twijfel je over je gezondheid? Neem contact op met je huisarts.

