Waarom wil ik nóg zieker worden? Over ziektewinst, kopieergedrag en de angst om beter te worden

Waarom kan een eetstoornis zo moeilijk los te laten zijn, zelfs wanneer je weet hoeveel verdriet, angst en beperkingen die met zich meebrengt? En waarom kan het verhaal van iemand anders ervoor zorgen dat je aan je eigen ziekte gaat twijfelen, of zelfs het verlangen krijgt om nóg zieker te worden?

Er is een vraag die veel mensen met een eetstoornis zichzelf nauwelijks durven stellen, laat staan hardop uitspreken: waarom wil een deel van mij eigenlijk helemaal niet beter worden?

Misschien verlang je ontzettend naar een leven waarin eten niet voortdurend je gedachten beheerst, waarin je weer spontaan kunt afspreken met vrienden, zonder angst op vakantie kunt gaan en niet iedere dag hoeft te onderhandelen met een stem in je hoofd die je vertelt wat wel en niet mag. Tegelijkertijd kan er een ander deel van je zijn dat zich vastklampt aan de eetstoornis, dat bang wordt wanneer iemand over herstel begint en dat zelfs een vreemd soort geruststelling ervaart wanneer het lichamelijk of psychisch slechter gaat.

Dat is verwarrend, niet alleen voor jezelf, maar ook voor de mensen om je heen. Ouders zien hun kind worstelen en begrijpen soms niet waarom het zo moeilijk is om hulp te accepteren, terwijl behandelaren kunnen merken dat iemand oprecht zegt te willen herstellen, maar tegelijkertijd gedrag blijft vertonen dat herstel in de weg staat.

En misschien begrijp je het zelf ook niet.

Want waarom zou je vasthouden aan iets wat je zoveel afneemt? Waarom kan een ziekenhuisopname voor de één angstaanjagend zijn, terwijl een ander ergens ook opluchting voelt wanneer die eindelijk noodzakelijk wordt? Waarom kan het moeilijk zijn om afscheid te nemen van een eetstoornis die je leven steeds kleiner heeft gemaakt?

Het antwoord is niet eenvoudig, maar er is één belangrijk uitgangspunt dat ik graag wil meegeven.

Een eetstoornis kan ontzettend veel van je afnemen en tegelijkertijd iets voor je betekenen. Juist die tegenstrijdigheid kan herstel zo ingewikkeld maken.

Een eetstoornis ontstaat niet zomaar

Wanneer we naar een eetstoornis kijken, zien we vaak als eerste het gedrag. We zien iemand die steeds minder eet, voortdurend bezig is met eten of gewicht, veel beweegt, eetbuien heeft, compenseert of zich steeds verder terugtrekt uit het dagelijks leven. We zien de gevolgen voor het lichaam, de spanningen aan tafel, de conflicten thuis en de zorgen van ouders, partners en behandelaren.

Maar wat we niet altijd zien, is wat er aan dat gedrag voorafgaat en welke functie het in iemands leven heeft gekregen.

Een eetstoornis ontstaat doorgaans door een samenspel van biologische, psychologische en sociale factoren. Erfelijke kwetsbaarheid, persoonlijkheidskenmerken, stress, ervaringen met het eigen lichaam, maatschappelijke verwachtingen en ingrijpende gebeurtenissen kunnen allemaal een rol spelen, zonder dat er één duidelijke oorzaak hoeft te zijn.

Niet iedereen met een eetstoornis heeft een trauma meegemaakt, en niet iedere eetstoornis ontstaat vanuit een behoefte om emoties te vermijden. Toch zien we bij een deel van de mensen dat het eetstoornisgedrag een manier wordt om met gevoelens, gedachten of situaties om te gaan die moeilijk te verdragen zijn.

Misschien voelde iemand zich als kind vaak verantwoordelijk voor de emoties van anderen, was er weinig ruimte om boos of verdrietig te zijn, werd er veel gepest of ontstond er op een bepaald moment zoveel spanning dat controle over eten of bewegen tijdelijk houvast bood.

Soms begint het met iets wat onschuldig lijkt, zoals gezonder willen eten, meer sporten of grip proberen te krijgen op een lichaam dat verandert. Maar wanneer bepaald gedrag tijdelijk rust, controle of waardering oplevert, kan het steeds belangrijker worden en uiteindelijk een patroon vormen waar iemand moeilijk uit kan stappen.

Wat aanvankelijk misschien een manier was om met iets om te gaan, kan langzaam een probleem op zichzelf worden.

En dat is belangrijk om te begrijpen, want wanneer we uitsluitend proberen het gedrag te veranderen zonder aandacht te hebben voor de functie ervan, kunnen we voorbijgaan aan precies datgene wat iemand zo bang maakt om het los te laten.

Wat is ziektewinst eigenlijk?

Het woord ziektewinst roept regelmatig weerstand op, en dat begrijp ik goed. Het kan klinken alsof iemand voordeel haalt uit het hebben van een eetstoornis, alsof iemand ervoor kiest om ziek te blijven of bewust probeert aandacht, zorg of bepaalde privileges te krijgen.

Maar dat is niet wat met ziektewinst bedoeld hoeft te worden.

In de psychologie wordt onderscheid gemaakt tussen primaire en secundaire ziektewinst. Bij primaire ziektewinst gaat het om de manier waarop klachten of gedrag innerlijke spanning kunnen verminderen, bijvoorbeeld doordat iemand tijdelijk minder angst ervaart wanneer die zich aan bepaalde eetregels houdt. Secundaire ziektewinst verwijst naar gevolgen van het ziek zijn die onbedoeld als prettig, veilig of beschermend kunnen worden ervaren, zoals extra nabijheid, minder verwachtingen of het tijdelijk niet hoeven aangaan van moeilijke situaties.

Deze begrippen zijn geen verklaring voor iedere eetstoornis en mogen nooit gebruikt worden om iemand te beschuldigen van het bewust in stand houden van ziekte. Ze kunnen wel helpen om te begrijpen waarom herstel soms gepaard gaat met angst, zelfs wanneer iemand ontzettend graag een ander leven wil.

Stel je bijvoorbeeld een jongere voor die zich jarenlang niet gezien heeft gevoeld, die altijd probeerde goed te presteren, niemand tot last wilde zijn en weinig ruimte ervoer om te vertellen hoe moeilijk het werkelijk ging. Wanneer de eetstoornis zichtbaar wordt, verandert er misschien iets in de omgeving. Ouders maken meer tijd vrij, professionals luisteren, school stelt minder eisen en er wordt eindelijk erkend dat het niet goed gaat.

Die aandacht en bescherming zijn niet verkeerd, want iemand die ziek is, verdient zorg en steun. Maar het kan tegelijkertijd verwarrend worden wanneer iemand onbewust de overtuiging ontwikkelt dat die zorg alleen beschikbaar blijft zolang de eetstoornis ernstig genoeg is.

Dan kan de gedachte ontstaan: als ik beter word, moet ik straks weer alles alleen doen.

Of: als ik weer normaal eet, denken mensen misschien dat ik nergens meer last van heb.

En misschien zelfs: als mijn lichaam herstelt, verdwijnt ook de aandacht voor wat er vanbinnen nog steeds pijn doet.

Dat is geen manipulatie. Het is een angst die we serieus mogen nemen.

De oplossing is niet om iemand minder aandacht te geven wanneer die ziek is, maar om te laten ervaren dat aandacht, nabijheid en steun ook beschikbaar blijven wanneer het beter gaat.

Wanneer ziek zijn een veilige plek wordt

Voor iemand die nooit een eetstoornis heeft gehad, kan het bijna onmogelijk zijn om te begrijpen dat ziek zijn soms veiliger voelt dan herstellen. Toch is dat precies wat sommige mensen ervaren.

Een eetstoornis kan een voorspelbare wereld creëren, met regels, rituelen en gewoonten die iedere dag opnieuw houvast bieden. Je weet wat je wel en niet mag eten, hoeveel je moet bewegen, welke situaties je probeert te vermijden en hoe je reageert wanneer de spanning oploopt.

Die wereld kan ontzettend beperkend zijn, maar tegelijkertijd vertrouwd voelen.

En vertrouwd is niet altijd hetzelfde als gezond of veilig.

Wanneer iemand jarenlang heeft geleefd met een eetstoornis, kan het vooruitzicht van herstel voelen alsof de grond onder de voeten verdwijnt. Ineens moet je opnieuw leren omgaan met onzekerheid, emoties, sociale situaties, verwachtingen en een lichaam dat verandert, terwijl je misschien nog helemaal niet weet hoe je dat zonder je vertrouwde patronen moet doen.

Daarom is de vraag waarom stop je er niet gewoon mee? vaak veel te eenvoudig.

Een helpendere vraag zou kunnen zijn: wat maakt het voor jou zo moeilijk of beangstigend om dit gedrag los te laten, en wat zou je nodig hebben om je zonder die eetstoornis voldoende veilig te voelen?

Want soms vraagt herstel niet alleen om het veranderen van gedrag, maar ook om het ontwikkelen van een nieuw gevoel van veiligheid, vertrouwen en identiteit.

Waarom wil iemand nóg zieker worden?

Dit is misschien wel een van de pijnlijkste kanten van een eetstoornis, en tegelijkertijd een onderwerp waar nog veel schaamte omheen hangt.

Sommige mensen merken dat ze zichzelf voortdurend vergelijken met anderen die ernstiger ziek lijken, terwijl anderen de gedachte ontwikkelen dat hun eigen problemen pas meetellen wanneer ze een bepaalde lichamelijke of medische grens bereiken.

Het verlangen om zieker te worden en het gevoel niet ziek genoeg te zijn, zien we vooral bij mensen die worstelen met anorexia. Mensen met andere eetstoornissen kunnen dit gevoel deels herkennen, bijvoorbeeld wanneer ze jaloers zijn op iemand met anorexia, omdat het lijkt alsof die meer erkenning, zorg of begrip krijgt. Bij eetbuien werkt het anders, want daar is geen wedstrijd wie de grootste eetbui heeft gehad, maar vooral schaamte, en die schaamte maakt het vaak extra moeilijk om erover te praten of om hulp te vragen.

Dat verlangen kan verschillende betekenissen hebben.

Voor de één gaat het om erkenning. Diegene wil dat anderen eindelijk begrijpen hoe ernstig de innerlijke strijd is en hoopt dat de buitenwereld het verdriet beter zal zien wanneer het lichaam duidelijker laat merken dat er iets mis is.

Voor een ander gaat het om controle of identiteit. De eetstoornis is zo'n belangrijk onderdeel van het zelfbeeld geworden dat minder ziek zijn voelt als falen, alsof iemand iets verliest waarin die lange tijd veel energie heeft gestoken.

En soms gaat het om de angst om niet serieus genomen te worden, bijvoorbeeld wanneer iemand eerder heeft gehoord dat het gewicht nog niet laag genoeg was, de situatie nog niet ernstig genoeg leek of er eerst meer achteruitgang moest plaatsvinden voordat bepaalde zorg beschikbaar kwam.

Zulke ervaringen kunnen diepe sporen achterlaten.

Want wanneer je leert dat hulp pas beschikbaar komt als je lichamelijk verder achteruitgaat, kan de eetstoornis die boodschap gaan gebruiken als bewijs dat je blijkbaar nog niet ziek genoeg bent.

Dat betekent niet dat iedereen met een eetstoornis bewust zieker wil worden, en ook niet dat iedere wens om zieker te zijn dezelfde betekenis heeft. Soms spelen ondervoeding, dwangmatige gedachten, depressieve gevoelens, angst of andere psychische problemen een belangrijke rol.

Maar wat de achtergrond ook is, één ding wil ik heel duidelijk zeggen.

Het verlangen om zieker te worden is geen bewijs dat je niet werkelijk wilt herstellen. Het kan juist een belangrijk signaal zijn dat je hulp nodig hebt bij de angst, onzekerheid en overtuigingen die herstel zo moeilijk maken.

Wanneer je merkt dat je bewust lichamelijke achteruitgang nastreeft of steeds meer risico's neemt, is het belangrijk om dat met je behandelaar of een andere vertrouwde professional te bespreken, zodat er samen gekeken kan worden naar je veiligheid en de ondersteuning die je nodig hebt.

De eetstoornis als identiteit: wie ben ik zonder mijn ziekte?

Stel je voor dat je op jonge leeftijd een eetstoornis ontwikkelt en vervolgens jarenlang bezig bent met behandelingen, ziekenhuisopnames, voedingsschema's, therapiegesprekken en het omgaan met de gevolgen van je ziekte.

Je sociale leven verandert, school of werk komt misschien op de achtergrond te staan en steeds meer gesprekken gaan over hoe het met je eetstoornis gaat.

Op een gegeven moment kan het moeilijk worden om nog te voelen wie je bent buiten die ziekte.

Misschien kennen mensen je vooral als degene met anorexia, degene die al zo lang in behandeling is of degene die het zo moeilijk heeft. Misschien heb je via lotgenotencontact vrienden gemaakt en bestaat een groot deel van je sociale omgeving uit mensen die vergelijkbare ervaringen hebben.

Dan kan herstel ook een identiteitsvraag oproepen.

Wie ben ik wanneer mijn dagen niet langer draaien om eten, bewegen en behandeling? Waar hoor ik dan bij, wat maakt mij bijzonder en wat moet ik met alle tijd en ruimte die ontstaat wanneer de eetstoornis minder aanwezig is?

Dat zijn geen onbelangrijke vragen, want een mens heeft behoefte aan verbondenheid, betekenis en een gevoel van eigenwaarde.

Wanneer de eetstoornis jarenlang een centrale plaats heeft ingenomen, kan het opbouwen van een leven daarbuiten tijd kosten. Daarom vind ik het zo belangrijk dat herstel niet uitsluitend draait om het verminderen van klachten, maar ook om het ontdekken van interesses, talenten, relaties, dromen en mogelijkheden die misschien lange tijd op de achtergrond hebben gestaan.

Je hoeft niet eerst precies te weten wie je zonder je eetstoornis bent, want dat mag je gaandeweg ontdekken.

En misschien ontdek je dan dat je niet minder bijzonder wordt wanneer je herstelt, maar juist meer ruimte krijgt om te laten zien wie je allemaal nog meer bent.

Kopieergedrag: waarom nemen mensen eetstoornisgedrag van elkaar over?

Mensen zijn sociale wezens. We kijken naar elkaar, leren van elkaar en passen ons gedrag soms bewust of onbewust aan aan de mensen om ons heen. Dat gebeurt op school, op het werk, binnen vriendengroepen en gezinnen, maar ook in behandelgroepen, herstelgemeenschappen en online lotgenotencontact.

Bij eetstoornissen kan dit proces extra ingewikkeld worden, omdat bepaalde gedragingen nauw verbonden kunnen zijn met controle, angst, eigenwaarde en de behoefte om ergens bij te horen.

Iemand die in een groep hoort hoe een ander met eten, bewegen of spanning omgaat, kan daardoor op ideeën komen die eerder nog geen onderdeel waren van de eigen eetstoornis. Soms worden bepaalde gedragingen vervolgens overgenomen, niet noodzakelijk vanuit een bewuste wens om zieker te worden, maar doordat de eetstoornis die informatie gebruikt om bestaande patronen verder uit te breiden.

Dit verschijnsel wordt ook wel sociale beïnvloeding of, in bepaalde situaties, sociale besmetting genoemd.

We moeten daarbij voorzichtig zijn met algemene conclusies, want niet iedereen is even gevoelig voor kopieergedrag en lotgenotencontact is zeker niet per definitie schadelijk. De invloed hangt onder andere samen met de persoon, de groepsdynamiek, de inhoud van gesprekken en de begeleiding die beschikbaar is.

Toch vind ik dat we dit onderwerp serieus moeten nemen, juist omdat mensen soms pas achteraf herkennen hoeveel invloed het gedrag van anderen op hun eigen eetstoornis heeft gehad.

In ons BUDDY UP-platform vertellen verschillende mensen openhartig over hun ervaringen met vergelijking en kopieergedrag. Wat ik zo waardevol vind aan die gesprekken, is dat ze laten zien hoe ingewikkeld deze processen kunnen zijn en hoe belangrijk het is om er zonder oordeel over te kunnen praten.

Want iemand die gedrag van een ander overneemt, is niet automatisch op zoek naar aandacht of bezig om iemand te imiteren. Soms is er sprake van onzekerheid, een behoefte aan herkenning of een poging om grip te krijgen op gevoelens die moeilijk te begrijpen zijn.

Juist daarom helpt het om nieuwsgierig te zijn naar de functie van het gedrag, in plaats van alleen het gedrag zelf te veroordelen.

Wanneer lotgenotencontact helpt en wanneer het juist moeilijker wordt

Ik geloof in de kracht van ervaringskennis en lotgenotencontact. Mensen die zelf een eetstoornis hebben meegemaakt, kunnen soms op een bijzondere manier woorden geven aan gevoelens die voor anderen moeilijk te begrijpen zijn, en juist die herkenning kan enorm veel betekenen.

Maar herkenning is niet automatisch hetzelfde als herstelondersteuning.

Wanneer gesprekken voortdurend draaien om gewicht, lichamelijke gevolgen, hoeveel iemand eet, hoeveel iemand beweegt of hoe ernstig eerdere opnames waren, kan er een groepscultuur ontstaan waarin ziekte onbedoeld centraal komt te staan.

Soms gebeurt dat heel subtiel. Iemand vertelt over een moeilijke periode, een ander deelt een nog ernstiger ervaring en voordat iemand het doorheeft, verschuift het gesprek van wederzijds begrip naar een vergelijking van wie het zwaarst heeft gehad.

Niemand hoeft die competitie bewust te willen, maar voor iemand die al worstelt met de gedachte niet ziek genoeg te zijn, kan zo'n gesprek veel invloed hebben.

Daarom vind ik het belangrijk dat we binnen lotgenotencontact niet alleen ruimte maken voor het delen van moeilijke ervaringen, maar ook voor de betekenis ervan.

Wat voelde je toen? Wat had je nodig? Wat hielp je om die periode door te komen? Wat zou je nu anders willen doen, en wat heb je van anderen nodig om daarin een stap te zetten?

Door die vragen verandert het gesprek. We blijven eerlijk over het lijden, maar richten ons niet uitsluitend op de ernst van de ziekte. We onderzoeken ook de behoeften, de mogelijkheden en de stappen richting herstel.

Goed lotgenotencontact gaat niet over wie het meeste heeft meegemaakt, maar over hoe we elkaar kunnen helpen om minder alleen te zijn en meer ruimte voor het leven te vinden.

Sociale media en de behoefte om gezien te worden

Ook op sociale media kunnen ziektewinst, vergelijking en kopieergedrag elkaar versterken.

Wanneer iemand een foto deelt vanuit het ziekenhuis, een persoonlijk verhaal vertelt over een moeilijke periode of laat zien hoe ingrijpend een behandeling is geweest, kunnen daar veel liefdevolle reacties op komen.

Dat is begrijpelijk, want mensen willen steun geven en laten merken dat iemand er niet alleen voor staat.

Maar voor iemand die zich onzeker voelt over de eigen ziekte kan het ingewikkeld zijn om te zien dat zichtbare lichamelijke ernst zoveel aandacht krijgt, terwijl psychisch lijden dat minder zichtbaar is soms nauwelijks wordt opgemerkt.

Er kan dan een onbedoelde koppeling ontstaan tussen zichtbaar ziek zijn en erkenning ontvangen.

Dat betekent niet dat iemand geen foto's uit het ziekenhuis mag delen of niet openlijk over ziekte mag spreken. Iedereen heeft recht op een eigen verhaal, en voor veel mensen is het delen daarvan juist een belangrijke manier om schaamte te verminderen en verbinding te vinden.

Maar ik zou iedereen die over een eetstoornis publiceert willen uitnodigen om na te denken over de boodschap die de beelden overbrengen.

Ligt de nadruk vooral op hoe ernstig het ooit was, of krijgt de lezer ook inzicht in de gevoelens, de hulp en de stappen die iemand heeft gezet? Worden medische hulpmiddelen en lichamelijke achteruitgang onbedoeld symbolen van erkenning, of blijft duidelijk dat de ernst van psychisch lijden niet aan een foto kan worden afgelezen?

We kunnen verhalen delen zonder alle details zichtbaar te maken, en we kunnen eerlijk zijn over moeilijke periodes zonder de ziekte tot het belangrijkste onderdeel van iemands identiteit te maken.

Het gaat niet om censuur of het opleggen van regels aan mensen die al zoveel hebben meegemaakt, maar om bewustwording en zorgvuldigheid.

Want woorden en beelden kunnen steun geven, maar ze kunnen ook gedachten oproepen waar iemand op dat moment kwetsbaar voor is.

Wat als herstellen voelt als falen?

Een van de meest tegenstrijdige ervaringen bij een eetstoornis is dat vooruitgang soms niet als vooruitgang voelt.

Wanneer iemand weer regelmatiger eet, lichamelijk herstelt, minder dwangmatig beweegt of minder afhankelijk wordt van bepaalde rituelen, kunnen juist gevoelens van angst, schuld of verlies ontstaan.

De omgeving ziet misschien positieve veranderingen, terwijl de persoon zelf het gevoel heeft de controle kwijt te raken.

En wanneer iemand zich jarenlang heeft vergeleken met anderen op basis van lichamelijke ernst, kan herstellen zelfs voelen alsof diegene minder goed is geworden in het ziek zijn.

Dat klinkt vreemd, maar binnen de denkwereld van een eetstoornis kan achteruitgang soms als succes worden ervaren en herstel als mislukking.

Daarom is het belangrijk dat we niet alleen kijken naar wat iemand doet, maar ook naar hoe diegene die veranderingen beleeft.

Een compliment als 'wat zie je er weer gezond uit' kan liefdevol bedoeld zijn, maar bij iemand met een eetstoornis onverwacht veel angst oproepen. Niet omdat gezond zijn verkeerd is, maar omdat het woord gezond binnen de eetstoornis gekoppeld kan zijn aan controleverlies, onzekerheid of de gedachte dat anderen het lijden niet langer serieus nemen.

Misschien helpt het daarom meer om te benoemen wat iemand weer kan ervaren, zoals samen aan tafel zitten, meer energie hebben om iets leuks te doen, beter kunnen concentreren of voorzichtig opnieuw contact maken met vrienden.

En misschien is het soms nog belangrijker om helemaal geen compliment te geven, maar eenvoudig te vragen hoe iemand zich voelt.

Herstel is niet alleen zichtbaar in een lichaam. Het gaat ook over vrijheid, vertrouwen, verbinding en de mogelijkheid om weer keuzes te maken die passen bij het leven dat iemand wil leiden.

Wat kunnen ouders doen wanneer hun kind bang is om beter te worden?

Voor ouders kan het ontzettend pijnlijk zijn om te merken dat hun kind zich vastklampt aan een eetstoornis, vooral wanneer ze zien hoeveel lichamelijke en psychische schade die veroorzaakt.

Misschien heb je als ouder al jarenlang geprobeerd te helpen, talloze gesprekken gevoerd, behandelingen geregeld en nachten wakker gelegen van zorgen. En dan hoor je je kind zeggen dat het eigenlijk niet beter wil worden, of dat iemand anders veel zieker is en daarom meer hulp verdient.

Het is begrijpelijk dat zulke uitspraken angst, frustratie, verdriet of machteloosheid oproepen.

Toch wil ik ouders uitnodigen om niet uitsluitend te reageren op de woorden die hun kind uitspreekt, maar ook te luisteren naar wat daar mogelijk onder ligt.

Wanneer je dochter bijvoorbeeld zegt dat ze niet wil aankomen omdat mensen haar dan niet meer serieus nemen, kun je proberen te onderzoeken waar die angst vandaan komt. Heeft ze eerder meegemaakt dat haar gevoelens werden gebagatelliseerd? Is ze bang dat er minder aandacht voor haar zal zijn? Of voelt herstel als een stap naar een wereld waarin opnieuw allerlei verwachtingen op haar afkomen?

Dat betekent niet dat je als ouder moet meegaan in eetstoornisgedrag of noodzakelijke zorg moet uitstellen. Juist bij een eetstoornis kunnen duidelijke grenzen, voldoende voeding, medische veiligheid en professionele begeleiding essentieel zijn.

Maar grenzen en begrip hoeven elkaar niet uit te sluiten.

Je kunt erkennen dat iets ontzettend moeilijk voelt en tegelijkertijd duidelijk maken dat je niet wilt dat de eetstoornis steeds meer ruimte inneemt.

Je zou bijvoorbeeld kunnen zeggen: 'Ik begrijp dat je bang bent dat we minder aandacht voor je hebben wanneer het beter gaat, maar ik wil dat je weet dat je ons niet kwijtraakt als je herstelt. Je hoeft niet ziek te blijven om belangrijk voor ons te zijn, en we blijven samen zoeken naar wat jij nodig hebt.'

Of: 'Ik hoor dat je denkt dat iemand anders zieker is dan jij, maar ik wil jouw verdriet niet vergelijken met dat van een ander. Ik wil begrijpen hoe het met jou gaat en wat jou kan helpen.'

Soms is dat precies wat iemand nodig heeft: niet opnieuw een discussie over de ernst van de ziekte, maar de ervaring dat gevoelens serieus genomen worden zonder dat lichamelijke achteruitgang daarvoor noodzakelijk is.

Wat vraagt dit van behandelaren en begeleiders?

Ook binnen de professionele hulpverlening hebben we een belangrijke verantwoordelijkheid.

Wanneer we de ernst van een eetstoornis voornamelijk afmeten aan gewicht, lichamelijke complicaties of het aantal eerdere behandelingen, bestaat het risico dat we onbedoeld bijdragen aan de overtuiging dat iemand pas werkelijk hulp verdient wanneer het zichtbaar slechter gaat.

Natuurlijk zijn medische gegevens belangrijk. Gewicht, lichamelijke stabiliteit, voedingsinname en andere medische signalen kunnen noodzakelijk zijn om risico's in te schatten en passende zorg te organiseren.

Maar de ernst van een eetstoornis kan niet uitsluitend uit die gegevens worden afgeleid.

Iemand kan ernstig psychisch lijden, gevaarlijk eetstoornisgedrag vertonen en grote beperkingen ervaren zonder dat dit direct zichtbaar is aan het uiterlijk. Daarom is een brede beoordeling nodig waarin zowel lichamelijke als psychische, sociale en functionele aspecten worden meegenomen.

Daarnaast vind ik het belangrijk dat professionals nieuwsgierig blijven naar de betekenis van gedrag.

Wanneer iemand herhaaldelijk terugvalt, afspraken moeilijk kan nakomen of veel weerstand ervaart bij veranderingen, is het verleidelijk om te denken dat diegene onvoldoende gemotiveerd is.

Maar misschien is de vraag niet alleen hoeveel motivatie iemand heeft, maar ook waar iemand bang voor is wanneer het eetstoornisgedrag verandert.

Wat beschermt dit gedrag op dit moment? Welke behoeften worden ermee vervuld? Welke gevoelens worden vermeden? En hoe kunnen we iemand helpen om die behoeften op een andere manier te leren herkennen en beantwoorden?

Dat vraagt om een traumasensitieve houding, waarin veiligheid, samenwerking, keuzevrijheid waar mogelijk en het voorkomen van beschaming centraal staan.

Het vraagt ook om goede afstemming tussen medische zorg, psychologische behandeling, begeleiding en de mensen in iemands directe omgeving.

Want iemand heeft niet alleen ondersteuning nodig bij het verminderen van eetstoornisgedrag, maar ook bij het opbouwen van een leven waarin dat gedrag steeds minder noodzakelijk voelt.

De eetstoornis is niet jouw identiteit

Misschien heb je jarenlang gedacht dat je eetstoornis het belangrijkste aan jou was.

Misschien was het de manier waarop je jezelf begreep, waarop anderen je herkenden of waarop je betekenis gaf aan wat je had meegemaakt.

En misschien voelt het idee om die identiteit los te laten niet als bevrijding, maar als een groot, onbekend gat.

Dat mag ingewikkeld zijn.

Je hoeft niet ineens enthousiast te worden over herstel en je hoeft niet te doen alsof de eetstoornis je nooit iets heeft geboden. Het is juist waardevol om eerlijk te onderzoeken waarom bepaalde patronen zo belangrijk voor je zijn geworden, zodat je kunt ontdekken welke behoeften daarachter liggen.

Maar ik wil je ook uitnodigen om voorzichtig een andere mogelijkheid te overwegen.

Wat als je niet eerst hoeft te weten wie je zonder je eetstoornis bent?

Wat als je dat langzaam mag ontdekken, terwijl je herstelt?

Misschien ben je iemand die graag schrijft, muziek maakt, voor dieren zorgt, reist, tekent, sport vanuit plezier in plaats van dwang, of simpelweg graag met vrienden lacht.

Misschien weet je nog helemaal niet wat je leuk vindt, omdat de eetstoornis jarenlang zoveel ruimte heeft ingenomen.

Ook dat is oké.

Je hoeft geen bijzondere prestaties te leveren om waardevol te zijn, en je hoeft ook niet de ernstigste ziektegeschiedenis te hebben om een verhaal te mogen vertellen dat ertoe doet.

Je bent niet de optelsom van je diagnoses, je ziekenhuisopnames of de jaren waarin je hebt geworsteld. Je bent een mens met een verleden, behoeften, mogelijkheden en een toekomst die nog niet vastligt.

BUDDY UP: begrijpen wat je vasthoudt, zodat je ruimte kunt maken voor herstel

Binnen ISA Power vinden we het belangrijk om niet alleen aandacht te besteden aan het zichtbare eetstoornisgedrag, maar ook aan de functie die het gedrag heeft gekregen en de gevoelens, ervaringen en overtuigingen die daaronder kunnen liggen.

Daarom besteden we in ons BUDDY UP-boek en binnen het BUDDY UP-platform uitgebreid aandacht aan onderwerpen zoals ziektewinst, kopieergedrag, vergelijking, identiteit, coping en de angst om beter te worden.

We onderzoeken waarom het zo moeilijk kan zijn om bepaalde patronen los te laten, ook wanneer iemand rationeel begrijpt dat de eetstoornis schadelijk is, en hoe ervaringen met anderen de eigen gedachten en gedragingen kunnen beïnvloeden.

In een van onze video's vertellen meerdere mensen met eigen ervaring openhartig over deze onderwerpen. Ze delen hoe vergelijking een rol speelde in hun eetstoornis, hoe ingewikkeld het verlangen naar erkenning kon zijn en welke gevoelens er ontstonden wanneer anderen ernstiger ziek leken.

Juist die eerlijkheid vind ik belangrijk, omdat veel mensen zich schamen voor gedachten die ze zelf nauwelijks begrijpen.

Door erover te praten, kunnen we ontdekken dat zulke gedachten niet betekenen dat iemand slecht, egoïstisch of aandachtzoekend is, maar dat er mogelijk behoeften, angsten en overtuigingen achter schuilgaan die aandacht verdienen.

Het doel is niet om iemand te vertellen dat die onmiddellijk moet stoppen met alle eetstoornisgedachten, want zo eenvoudig werkt herstel meestal niet.

Het doel is om samen nieuwsgierig te worden naar wat iemand vasthoudt, wat diegene nodig heeft en welke kleine stappen kunnen helpen om langzaam meer vrijheid te ervaren.

Niet elkaar leren hoe we zieker kunnen worden, maar elkaar helpen begrijpen hoe we weer meer kunnen leven.

Je hoeft je ziekte niet vast te houden om je verhaal serieus te laten nemen

Ik wil afsluiten met iets wat ik iedereen die worstelt met een eetstoornis zou willen meegeven.

Misschien heb je jarenlang geprobeerd om sterk te zijn, niemand tot last te zijn en je gevoelens voor jezelf te houden, totdat je lichaam of je gedrag uiteindelijk liet zien hoe moeilijk je het werkelijk had.

Misschien heb je ervaren dat mensen pas luisterden toen het zichtbaar slechter ging, en misschien ben je daardoor gaan geloven dat je alleen recht hebt op zorg wanneer je kunt bewijzen hoe ernstig je situatie is.

Of misschien ben je bang dat mensen je vergeten wanneer je herstelt, dat je minder bijzonder wordt of dat je straks opnieuw alles alleen moet dragen.

Ik wil die angst niet wegwuiven, want voor jou kan die heel werkelijk voelen.

Maar ik hoop dat je langzaam mag ontdekken dat je niet hoeft te blijven lijden om gezien te worden, en dat je niet steeds opnieuw hoeft te bewijzen hoeveel je hebt meegemaakt.

Je mag verdrietig zijn wanneer je lichaam herstelt. Je mag steun nodig hebben wanneer je weer regelmatig eet. Je mag bang zijn terwijl het beter gaat, en je mag nog steeds hulp vragen wanneer anderen denken dat je al grote stappen hebt gezet.

Je hoeft je eetstoornis niet te bewaren als bewijs van je verleden.

Wat je hebt meegemaakt, blijft onderdeel van je verhaal, ook wanneer je leven verandert.

En misschien is dat wel een van de moeilijkste, maar ook mooiste onderdelen van herstel: ontdekken dat je niet langer ziek hoeft te blijven om serieus genomen, geliefd of belangrijk te zijn.

Je hoeft niet zieker te worden om hulp te verdienen.

Je hoeft niet ziek te blijven om gezien te worden.

En je hoeft niet eerst te weten wie je zonder je eetstoornis bent om voorzichtig ruimte te maken voor een ander leven.

Liefs,
Isabelle Plasmeijer
Oprichter ISA Power

Wil je meer begrijpen over ziektewinst, kopieergedrag en de angst om beter te worden? In het BUDDY UP-boek en ons online BUDDY UP-platform gaan we dieper in op deze onderwerpen, met persoonlijke ervaringen, uitleg en praktische handvatten voor mensen met een eetstoornis, hun naasten en professionals.

Dit artikel is bedoeld als herkenning en psycho-educatie en vervangt geen persoonlijke medische of psychologische beoordeling. Wanneer je merkt dat je bewust zieker probeert te worden of je gezondheid in gevaar brengt, bespreek dit dan met je behandelaar of huisarts. Je hoeft niet te wachten tot de situatie ernstiger wordt om hulp te vragen.

Lees ook

Vorige
Vorige

Eetstoornis bij kinderen: behandeling en begeleiding

Volgende
Volgende

Eetstoornis en bipolaire stoornis