Door Isabelle Plasmeijer, oprichter van ISA Power
Over extreme honger, de hamsterhonger, je honger- en verzadigingssysteem, en waarom meer eten niet automatisch betekent dat je de controle verliest.
Misschien herken je het. Jarenlang heb je geprobeerd je eten onder controle te houden. Je vermeed bepaalde producten en legde jezelf regels op over hoeveel, wanneer en wat je mocht eten. En dan komt er in je herstel ineens een periode waarin je ontzettend veel honger hebt. Je hebt net gegeten en denkt alweer aan eten. Je verlangt naar alles wat je jezelf zo lang hebt verboden. Soms lijkt het alsof je lichaam maar niet verzadigd raakt.
Voor veel mensen is dat beangstigend. Ze voelen zich machteloos, schamen zich voor wat ze eten en zijn bang van de ene eetstoornis in de andere te belanden. Zeker als je jarenlang hebt geleerd dat controle over eten iets goeds is, is het moeilijk te accepteren dat je lichaam ineens om zoveel meer vraagt.
In mijn werk zie ik hoeveel verwarring en angst dit oproept. Niet alleen bij anorexia, ook bij boulimia, een eetbuistoornis of ander ontregeld eetgedrag. De oorzaken verschillen, maar veel mensen hebben één ding gemeen: het vertrouwen in hun eigen lichaam is beschadigd.
Ik zeg dan vaak tegen mijn cliënten: “Je verliest de controle niet. Je geeft de controle terug waar die hoort, bij je lichaam.” Misschien is dat wel een van de moeilijkste delen van herstel: opnieuw leren luisteren naar een lichaam dat je jarenlang hebt genegeerd, bestreden of geprobeerd te beheersen.
Wat is extreme honger, ook wel hamsterhonger genoemd?
Extreme hunger is een term voor een periode van opvallend sterke lichamelijke of mentale honger, vooral als iemand na langdurige voedselbeperking weer voldoende probeert te eten. In herstelgroepen heet het ook wel hamsterhonger: het gevoel dat je steeds wilt eten en nauwelijks verzadiging voelt.
Het is geen medische diagnose, maar een beschrijving van een ervaring die tijdens herstel heel intens kan zijn. Niet iedereen krijgt ermee te maken, en hoe lang en hoe heftig het is, verschilt per persoon.
Als je lichaam lange tijd te weinig energie heeft gekregen, past het zich aan. Je stofwisseling, je hormonen en de signalen voor honger en verzadiging veranderen. Komt er weer meer voeding binnen, dan moet het lichaam zich opnieuw aanpassen. Tegelijk is er energie nodig om weefsels en lichaamsfuncties te herstellen. Je behoefte aan eten kan daardoor tijdelijk veel groter zijn dan je gewend was. Verwarrend, zeker als je hoofd nog vol eetstoornisregels zit die zeggen dat het niet mag.
Sterke honger na een periode van restrictie betekent dus niet automatisch dat er iets misgaat. Tegelijk is niet elke periode van veel eten hetzelfde, en blijft het belangrijk om zorgvuldig te kijken naar wat er lichamelijk en psychisch speelt.
Je brein en je buik praten voortdurend met elkaar
De communicatie tussen brein en buik interesseert mij enorm. Ik ontwikkelde er binnen ISA Power een aparte module over: Brein & Buik in balans. Veel mensen weten wel dat ze moeten eten, maar begrijpen nauwelijks wat er in hun lichaam gebeurt als ze lang te weinig eten of hun eten voortdurend controleren.
Je honger- en verzadigingssysteem is een ingewikkeld samenspel tussen je hersenen, je maag en darmen, hormonen, je zenuwstelsel en je energievoorraden. Twee hormonen spelen daarin een rol: ghreline en leptine. Ghreline wordt vooral in de maag gemaakt en stimuleert honger. Leptine komt vooral uit vetweefsel en vertelt je hersenen hoeveel energie er beschikbaar is.
Bij langdurige ondervoeding kunnen deze hormonen veranderen. Bij anorexia worden bijvoorbeeld vaak verhoogde ghreline en verlaagde leptine gevonden. Dat betekent niet automatisch dat iemand ook meer honger voelt. De hersenen reageren niet altijd op de gewone manier op deze signalen, en er spelen nog veel meer hormonen en zenuwbanen mee.
Wat ik vooral wil meegeven: honger is geen kwestie van wilskracht. Het is een biologisch signaal dat te maken heeft met de behoefte van je lichaam aan energie en voedingsstoffen, en dat ook wordt gekleurd door emoties, ervaringen en gewoontes. Als dat systeem lang ontregeld is geweest, kun je niet verwachten dat alles van de ene op de andere dag weer vanzelf gaat.
Waarom verlang je ineens naar alles wat je jezelf verbood?
Cliënten vertellen me soms dat ze in hun herstel ineens enorme trek krijgen in brood, pasta, chocolade, koekjes of vette producten. Alles wat ze lang niet mochten. Ze vragen zich af of hun lichaam misschien tekorten probeert aan te vullen.
Dat is een begrijpelijke gedachte. Na langdurige ondervoeding kunnen er echt tekorten zijn aan energie, eiwitten, vetten, vitaminen en mineralen. Toch moeten we voorzichtig zijn met de conclusie dat elke specifieke trek op een bepaald tekort wijst. Veel zin in chocolade betekent niet automatisch een magnesiumtekort. Voedselvoorkeuren worden door veel factoren beïnvloed: eerdere restrictie, beloning, emoties, gewoontes en wat er voorhanden is.
Wat wel vaststaat: hoe langer je iets verbiedt, hoe aantrekkelijker het kan worden. Als je jezelf jarenlang hebt verteld dat iets slecht of gevaarlijk is, is het enorm spannend om het weer toe te laten. Daarom kijk ik niet alleen naar hoeveel iemand eet, maar ook naar de geschiedenis met eten. Welke regels zijn ontstaan, welke producten verboden, en hoeveel angst roept het op om daarvan af te wijken? Herstellen betekent niet alleen genoeg voedingsstoffen binnenkrijgen, maar ook langzaam weer vrijheid ervaren rond eten.
Extreme honger of een eetbui: wat is het verschil?
Mensen schrikken in hun herstel soms enorm van hun eigen eetgedrag. Wie jarenlang weinig at, kan een grote maaltijd als eetbui ervaren, terwijl er lichamelijk juist sprake kan zijn van een hogere energiebehoefte of een reactie op eerdere restrictie. Extreme honger en een eetbui zijn dus niet automatisch hetzelfde.
Bij een eetbui speelt meestal een gevoel van controleverlies een grote rol. Bij een eetbuistoornis gaat het om terugkerende momenten waarop iemand in korte tijd veel eet en het gevoel heeft niet te kunnen stoppen. Bij boulimia volgt daarna vaak compensatie, zoals braken, vasten of overmatig bewegen.
Ook in herstel van restrictief eten kan iemand veel eten zonder dat het een eetbui is in klinische zin. Kijk daarom niet alleen naar de hoeveelheid, maar ook naar de context: wat at je daarvoor, voelde je controleverlies, en compenseerde je achteraf?
Het doet me verdriet als iemand die probeert te herstellen meteen overspoeld wordt door schuldgevoel omdat hij meer at dan verwacht. Juist dan is het belangrijk om samen te onderzoeken wat er echt gebeurt, zonder te oordelen of er een etiket op te plakken. Tegelijk nemen we echte eetbuien en de pijn die daarbij hoort serieus. Ook bij boulimia en een eetbuistoornis kan restrictief eten het patroon in stand houden, naast stress, emoties en aangeleerde patronen. Herstel vraagt daarom een persoonlijke aanpak, met oog voor zowel het lichaam als de psyche.
Lees ook mijn eerdere artikel Heel veel honger in herstel: je hebt geen eetbui, maar een lichaam dat aansterkt.
Je stofwisseling verandert tijdens herstel
Als iemand lang te weinig eet, gaat het lichaam zuiniger om met energie. De ruststofwisseling neemt vaak af en allerlei processen passen zich aan. Krijgt iemand weer voldoende voeding, dan kunnen die processen langzaam normaliseren. Het energieverbruik kan stijgen, en het opbouwen en herstellen van weefsel kost ook energie. Dat verklaart deels waarom sommige mensen in herstel meer nodig hebben dan ze hadden verwacht.
Er wordt in dit verband vaak gesproken over hypermetabolisme: een energieverbruik dat hoger is dan verwacht. Hier wil ik zorgvuldig zijn. Onderzoek laat niet overtuigend zien dat iedereen tijdens herstel van anorexia hypermetabool wordt. Wel is duidelijk dat de stofwisseling verandert en dat de energiebehoefte per persoon sterk kan verschillen.
Ook de begrippen anabool en katabool worden weleens door elkaar gehaald. Bij een katabole toestand breekt het lichaam stoffen af om energie vrij te maken. Bij anabole processen worden juist weefsels opgebouwd. In herstel van ondervoeding willen we dat het lichaam weer genoeg energie heeft voor die opbouw, al blijven beide processen altijd plaatsvinden.
Waar het mij vooral om gaat: je lichaam kan tijdens herstel keihard aan het werk zijn. Veranderingen in honger, verzadiging en energiebehoefte betekenen niet dat je iets verkeerd doet.
Je lichaam is geen vijand, maar je eigen adviseur
Ik noem het lichaam weleens onze eigen goeroe. Het geeft voortdurend signalen over wat er vanbinnen gebeurt: vermoeidheid, spanning, honger, verzadiging, pijn, behoefte aan rust. Veel mensen met een eetstoornis zijn het vertrouwen in die signalen kwijtgeraakt. Ze hebben geleerd honger te negeren, verzadiging te wantrouwen en hun lichaam vooral te beoordelen op hoe het eruitziet. Geen wonder dat opnieuw leren luisteren zo moeilijk is.
Daarom zeg ik: je verliest de controle niet, je geeft hem langzaam terug aan je lichaam. Dat betekent niet dat je in herstel elk signaal blind moet volgen. Na langdurige ondervoeding of ontregeld eten kunnen honger en verzadiging tijdelijk onbetrouwbaar of moeilijk herkenbaar zijn. Juist daarom zijn structuur, voldoende voeding en deskundige begeleiding zo belangrijk, terwijl je tegelijk weer contact leert maken met je lijf.
Wat ik mensen gun, is dat ze de oude oordelen over hun lichaam durven loslaten. De regels die ooit veiligheid leken te bieden, hielden hen misschien jarenlang gevangen in angst en controle. Misschien mag je nu een andere relatie met je lichaam opbouwen. Een relatie waarin vertrouwen en zorg belangrijker zijn dan strijd.
Wat kunnen ouders en begeleiders doen bij extreme honger?
Als je kind, partner of cliënt in herstel ineens veel meer wil eten, roept dat ook bij de omgeving vragen op. Ouders schrikken van de hoeveelheden en vragen zich af of dit normaal is. Begeleiders zoeken naar de balans tussen ruimte geven en structuur bieden.
Mijn belangrijkste advies: begin met compassie en erkenning. Probeer te begrijpen hoe spannend dit is voor iemand die jarenlang bang was om te veel te eten. Wees voorzichtig met opmerkingen over porties, hoeveelheden of hoe snel iemand eet. Een onschuldig bedoelde vraag als “Heb je nu alweer honger?” kan veel schaamte oproepen.
Stel gerust en leg uit dat het lichaam in herstel veranderingen doormaakt. Kijk tegelijk naar wat iemand persoonlijk nodig heeft. Bij ernstige ondervoeding of complexe problematiek kan medische controle nodig zijn en moet de voedingsopbouw soms zorgvuldig worden begeleid. Ouders en begeleiders hoeven niet zelf te bepalen hoeveel honger iemand mag hebben, maar moeten ook niet alle verantwoordelijkheid leggen bij iemand die nog midden in een eetstoornis zit. Samenwerken met de behandelaar en diëtist helpt om voeding, veiligheid en het herstel van vertrouwen te verbinden.
Herstellen betekent opnieuw leren vertrouwen
Wat me steeds weer raakt, is hoeveel strijd mensen voeren met iets wat voor anderen vanzelfsprekend lijkt. Eten als je honger hebt. Genieten van een maaltijd. Vertrouwen op je lichaam. Daarom vind ik dat we herstel niet alleen moeten afmeten aan wat iemand eet of weegt, maar ook aan de vrijheid die iemand langzaam terugvindt.
Kun je eten zonder voortdurend te onderhandelen met je gedachten? Kun je voelen wat je lichaam nodig heeft, zonder er meteen een oordeel aan te hangen? En kun je accepteren dat je lichaam soms andere behoeften heeft dan je hoofd zou willen?
Misschien dacht je lange tijd dat je lichaam tegen je werkte, terwijl het juist steeds probeerde zich aan te passen aan de omstandigheden. Gun jezelf de tijd om dat vertrouwen opnieuw op te bouwen, en zoek begeleiding als het moeilijk is. Je hoeft niet alles alleen te begrijpen of op te lossen.
En als je in je herstel ineens veel meer honger hebt dan je gewend bent: concludeer niet meteen dat je de controle verliest. Onderzoek samen met je behandelaar wat jouw lichaam nodig heeft, en geef jezelf de ruimte om te herstellen, zonder schaamte over de signalen die je voelt.
Je lichaam is niet je tegenstander. Het verdient voeding, aandacht, geduld en de kans om weer sterker te worden.
Isabelle Plasmeijer, oprichter ISA Power
Meer begrijpen over je brein en je buik?
Bij ISA Power besteden we veel aandacht aan de wisselwerking tussen lichamelijk herstel, emoties, eetgedrag en de signalen van je lichaam. In de module Brein & Buik in balans leg ik uit hoe je brein en je maag-darmstelsel met elkaar communiceren, en waarom dat begrip kan helpen om met meer compassie naar jezelf te kijken.
Daarnaast bieden onze ervaringsdeskundige coaches persoonlijke begeleiding bij eetstoornissen, waar nodig in samenwerking met de reguliere GGZ en andere zorgprofessionals.
Wil je meer weten? Bekijk de module Brein & Buik, plan een vrijblijvend intakegesprek of neem contact met ons op.
Gaat het nu echt niet goed? Neem contact op met je huisarts of bel 113 (gratis via 0800-0113). Bij direct gevaar: bel 112.

